Ko軼i馧 戌. Aposto堯w Szymona i Judy (1636-1967)

     Pierwszym ko軼io貫m zbudowanym w 安ilczy by Ko軼i馧 戌. Aposto堯w Szymona i Judy. W 鈍ietle poznanych 廝鏚e historycznych nie jest mo磧iwe precyzyjne i jednoznaczne okre郵enie czasu budowy dawnego ko軼io豉 w 安ilczy. Inskrypcja wyryta na portalu przy wyj軼iu z kruchty: A.D. 7 Junii 1636 by豉 traktowana przez wsp馧czesnych raz jako data erekcji ko軼io豉, innym razem jako data konsekracji. Obie interpretacje wydaj si by nie do ko鎍a zasadne.
     Nale篡 przyj望, i ko軼i馧 wybudowano pomi璠zy rokiem 1625 a 1636. Nast徙i這 to po zniszczeniu wcze郾iejszej 鈍i徠yni przez najazd tatarski Knatemira Murzy, w czerwcu 1624 r. Fundatorem nowego pod闚czas domu Bo瞠go by kasztelan sandomierski Miko豉j Spytek Lig瞛a h. P馧kozic, kt鏎y wszed w posiadanie zrujnowanej napadem wsi. Jako kolator parafii doprowadzi najpierw do instalacji nowego proboszcza, skoligaconego ze, Alberta Krasi雟kiego z Krasnego (5 maja 1625 r.). Nale篡 przyj望, 瞠 zaraz potem zabrano si za pod德igni璚ie spustoszonej wsi i parafii. Wymown fundacj by dzwon ko軼ielny odlany na polecenie proboszcza Krasi雟kiego. Spi na ten ponad 獞ier犚onowy dzwon pochodzi ze zniszczonych przez Tatar闚 dawnych dzwon闚. Dla niego musiano wznie嗆, przynajmniej prowizoryczn, dzwonnic. R闚nolegle wznoszono ko軼i馧. Ostatecznie budowa musia豉 si zako鎍zy w 1636 roku, a wyryta nad drzwiami data jest wi璚 prawdopodobnie dat po鈍i璚enia ko軼io豉 - oddania go w pe軟i do kultu. Nale篡 przyj望, 瞠 konsekracja 鈍ilcza雟kiej 鈍i徠yni mia豉 miejsce w 1668 r. i dokona jej, jak podaje protok馧 wizytacji Sierakowskiego z 1745 r., biskup bakowski Stefan Atanazy Rudzi雟ki.      Sk徙e informacje z wizytacji biskupich z XVII i pocz. XVIII wieku nie pozwalaj na dok豉dne odtworzenie wygl康u ko軼io豉. Dopiero opisy dw鏂h wiekopomnych wizyt pasterskich biskupa Wac豉wa Hieronima Sierakowskiego z lat 1745 i 1754 odzwierciedlaj w niemal fotograficzny spos鏏 wygl康 ko軼io豉, a tak瞠 innych budynk闚 parafialnych i pleba雟kich.
     Ko軼i馧 by modrzewiowy, tr鎩nawowy, z transeptem, konstrukcji zr瑿owej z 陰czeniem w璕堯w na rybi ogon". Wzniesiony na kamiennym fundamencie i d瑿owych podwalinach. Jak wszystkie dawne 鈍i徠ynie, by orientowany - mia prezbiterium i g堯wny o速arz zwr鏂one na wsch鏚. Dach ko軼io豉 i 軼iany pokryte by造 gontem, kt鏎y na wysoko軼i podwalin przechodzi, w tzw. fartuch, chroni帷y podwaliny i podmur闚k przed zamakaniem.
     Wed逝g informacji zapisanych w karcie zabytku wysoko嗆 ko軼ielnego wn皻rza wynosi豉 6,5 m, co w po陰czeniu z jego powierzchni - 378,7 m2, dawa這 kubatur ok. 2 155 m3. Trzeba pami皻a, 瞠 znacznie ni窺za by豉 zakrystia, kruchta i po逝dniowa dobud闚ka.
     Wysoko嗆 dachu (7 m) jak i sygnaturki (7 m) podana przez ks. proboszcza J霩efa P帷zk w Inwentarzu z 1938 r. musi by odpowiednio zinterpretowana. Analizuj帷 archiwalne fotografie mo積a przyj望, 瞠 wysoko嗆 dachu ko軼ielnego i dzwonnicy by豉 r闚na (10 m). Wie篡czka z sygnaturk wyrasta豉 jeszcze na ok. 4 m ponad szczyt dachu. Zatem wysoko嗆 ca貫go ko軼io豉 mo積a oszacowa na 14 m. Daje to w konsekwencji taki sam rezultat, jak w pomiarach z 1938 r.Uzupe軟i nale篡, 瞠 dach nad prezbiterium, nawami i transeptem by dwuspadowy, siod這wy o konstrukcji storczykowej. Podobny, cho znacznie ni窺zy, by dach nad zachodni krucht. Zakrystia i po逝dniowa dobud闚ka pokryte by造 dachem jednospadowym - pulpitowym.
     Przy ko軼iele istnia豉 r闚nie dzwonnica. Wzniesiona na planie kwadratu (6,2 x 6,2 m). Jej wysoko嗆 si璕a豉 10 m. Dzwonnica mia豉 konstrukcj s逝pow i obita by豉 deskami. Sk豉da豉 si z dwu poziom闚 - posiada豉 izbic pokryt dachem namiotowym, poszytym gontem. Izbica 鈍iadczy o tym, i pierwotnie obiekt m鏬 by wykorzystywany do cel闚 obserwacyjnych a nawet obronnych. Najpi瘯niej i najbardziej spektakularnie przedstawia這 si barokowe wn皻rze 鈍ilcza雟kiej 鈍i徠yni, kt鏎e utrzymane w stylu ludowym oddawa這 stan zachwytu Stw鏎c i stanowi這 dla prostego ludu lekcj wiary i pokory wobec Majestatu Bo瞠go. Wn皻rze to w ci庵u XVIII w. zmieni這 wystr鎩 zyskuj帷, m.in. nowe o速arze, organy, balaski, a zapewne i polichromi. Warty przytoczenia jest opis wn皻rza ko軼io豉 w 安ilczy, widziany oczami biskupa Sierakowskiego, utrzymany w charakterystycznym dla czas闚 staropolskich stylu sporz康zania inwentarzy: Wszed連zy do ko軼io豉 o速arz wielki snycerskiej roboty, czarno malowany in parte [w cz窷ci] posrebrzany z passj in medio [na 鈔odku] snycerskiej roboty [...] na mensie [p造cie o速arza] konsekrowanej z gradusami [schodkami] murowanymi dwoma. Na tej mensie ciborium [tabernakulum] drewniane stolarskiej roboty czarno malowane in parte wyz豉cane i posrebrzane ze drzwiczkami na zawiasach, z zamkiem i kluczem dobrym. Po bokach o速arza drzwi do obchodu na zawiasach 瞠laznych czterech z haczykami [...]. A cornu [w naro積iku] ewangelii wielkiego o速arza szafeczka a murze czerwono malowana z drzwiczkami na zawiasach z zameczkiem i kluczykiem pro oleis sacris[na oleje 鈍i皻e]. ζwek ex oppositio [naprzeciwko] siebie stoj帷ych roboty stolarskiej orzechowo malowanych dwie na osoby cztery [chodzi tu o tzw. 豉wy kolatorskie w prezbiterium]. Ambona stolarskiej roboty z os鏏kami roboty snycerskiej czarno malowana, in parte wyz豉cane i posrebrzane, do kt鏎ej wch鏚 z zakrystii po schodach drewnianych, z drzwiczkami na zawiasach 瞠laznych dw鏂h [...]. Pasja na t璚zy roboty snycerskiej z os鏏kami dwiema na deskach malowanymi [spinka w postaci drewnianej belki, oddzielaj帷a prezbiterium od transeptu].
     Do 鈍i徠yni wchodzi這 si przez krucht (babiniec), do kt鏎ej z zewn徠rz prowadzi這 osiem kamiennych schodk闚. W babi鎍u znajdowa si du篡 krzy z Chrystusem, naturalnych ludzkich rozmiar闚 oraz kamienna kropielnica w kszta販ie kielicha. Posadzki prezbiterium i w kaplicach transeptu wy這穎ne by造 du篡mi kamiennymi p造tami. Pod這ga w nawach wykonana by豉 z desek. Strop, z fasetami i profilowanymi belkami, wspiera si na czterech parach kolumn oddzielaj帷ych naw g堯wn od naw bocznych.
     Z dawnego, XVIII-wiecznego wyposa瞠nia ko軼io豉 na uwag zas逝guj dwa boczne o速arze, kt鏎e znajdowa造 si w kaplicach transeptu. Pierwszy z nich, po prawej stronie patrz帷 w kierunku o速arza zawiera obraz Naj鈍i皻szej Panny Niepokalanego Pocz璚ia, posiada kamienn i konsekrowan p造t oraz obraz 鈍. Anny Samotrzeciej (matki Maryi, przedstawionej z Mari i Jezusem). Fundacja tego o速arza musia豉 mie zwi您ek z istniej帷 r闚nie w XVIII w. w parafii prebend pod takim tytu貫m (Niepokalanego Pocz璚ia, z 豉c. Immaculata Conceptionis). Prebenda 鈍ilcza雟ka mog豉 stanowi uposa瞠nie dla wys逝穎nych ko軼ielnych dostojnik闚 szczebla diecezjalnego. W 2. po. XVII wieku obraz Niepokalanego Pocz璚ia zast徙iono obrazem Matki Bo瞠j Cz瘰tochowskiej, a ju w wieku XIX, obrazem Matki Bo瞠j R騜a鎍owej. Zasuw do tego o速arza stanowi obraz 鈍. Antoniego.
    W lewym skrzydle transeptu znajdowa si o速arz 鈍. Walentego, z obrazem tego 鈍i皻ego, a na zasuwie z obrazem 鈍. Jana Nepomucena, w g鏎ze z obrazem 鈍. Marii Magdaleny. On tak瞠 posiada p造t (mens) kamienn i konsekrowan. Z istnieniem relikwiarza 鈍. Walentego wi捫e si kult 鈍i皻ego 軼i庵aj帷y do 安ilczy p徠nik闚 z szerokiej okolicy. 安. Walenty by patronem od padaczki i chor鏏 nerwowych oraz od morowego powietrza. Z tym 鈍i皻ym wi您a豉 si tak瞠 miejscowa legenda, wed逝g kt鏎ej sam Walenty w figurce - relikwiarzu upatrzy sobie ko軼i馧 鈍icza雟ki, gdy wieziony na kupieckim wozie stawia koniom taki op鏎, 瞠 kupcy musieli go tu pozostawi. Kult 鈍i皻ego by jednak faktem o czym 鈍iadczy造 liczne i cenne wota sk豉dane w ko軼iele ju w XVIII wieku.
    Ko軼i馧 戌. Aposto堯w Szymona i Judy zosta zaopatrzony w zakrysti, znajduj帷 si przy p馧nocnej 軼ianie prezbiterium. Pocz徠kowo sk豉da si z dw鏂h cz窷ci: z zakrystii i skarbca. W skarbcu przechowywano cenne przedmioty liturgiczne, pieni康ze ko軼ielne (zapewne i gromadzkie) oraz wa積e dokumenty.
    安ilcza雟ka 鈍i徠ynia posiada豉 tak瞠 krypt, kt鏎a mia豉 s逝篡 do chowania zmar造ch w豉軼icieli wsi kolator闚 鈍ilcza雟kiej 鈍i徠yni. Czy by on miejscem poch闚k闚? Trudno powiedzie, zw豉szcza, 瞠 wielcy kolatorowie ko軼io豉 i parafii nie rezydowali w 安ilczy, wyr璚zaj帷 si co najwy瞠j plenipotentami. W czasach zaboru Austriacy nakazywali wyczy軼i wszelkie krypty, zabraniaj帷 poch闚k闚 nawet w bezpo鈔ednim s御iedztwie ko軼io豉 (cmentarze przenoszono z dala od wszelkich zabudowa).
    W drugiej po. XIX wieku podupadaj帷y i coraz cia郾iejszy dla ludnej parafii ko軼i馧 zosta nieco rozbudowany i odnowiony. W tym okresie wyci皻o dodatkowe drzwi z zakrystii na zewn徠rz. Do transeptu i nawy od strony po逝dniowej dobudowano dodatkowe pomieszczenie, tzw. wolicki babiniec. By on po陰czony z ko軼io貫m tylko przez niewielkie drzwi. By mo瞠 wtedy te wzmocniono 軼iany ko軼ielne, tzw. lisicami-pionowymi s逝pami, przystawionymi do 軼ian z zewn徠rz i od wewn徠rz-spi皻ymi 鈔ubami.
    W tym te czasie 鈍ilcza雟ka 鈍i徠ynia zyska豉 neobarokow polichromi. By這 to malarstwo iluzoryczne - maj帷e oszuka oko obserwatora na郵aduj帷 elementy architektury murowanej. To znamienne, 瞠 budulec drewniany przysparza pewnych kompleks闚. Starano si jego obecno嗆 tuszowa malowaniem, srebrzeniami i z這ceniami. Szczeg鏊nie warte podkre郵enia by造 cztery postacie 鈍i皻ych namalowane na 軼ianach ko軼ielnych naw. Na p馧nocnej 軼ianie (bez okien) przedstawione by造 wizerunki 鈍. Szymona Gorliwego i 鈍. Judy Tadeusza - patron闚 鈍i徠yni i parafii. Na 軼ianie po逝dniowej, poni瞠j okien, widnieli 鈍. J霩ef i 鈍. Stanis豉w biskup.

Materia造 pochodz z oprac. A. Szarego
Towarzystwo Mi這軼nik闚 Ziemi 安ilcza雟kiej

Parafia Wniebowzi璚ia Naj鈍i皻szej Maryi Panny, 安ilcza 2012 - 2017